Wezwanie z urzędu skarbowego albo urzędu celno-skarbowego na „przesłuchanie” nie zawsze oznacza to samo. KAS może prowadzić czynności podatkowe, kontrolne i karne skarbowe, a prawa osoby wezwanej zależą przede wszystkim od jej statusu. Najważniejsze jest więc ustalenie jeszcze przed stawiennictwem, czy chodzi o świadka, podejrzanego, stronę postępowania podatkowego czy osobę składającą wyjaśnienia w ramach kontroli.
Najważniejsza odpowiedź w skrócie
Jeżeli KAS przesłuchuje w postępowaniu KKS, stosuje przepisy Kodeksu karnego skarbowego oraz odpowiednio Kodeksu postępowania karnego. Świadek ma co do zasady obowiązek stawić się i zeznawać prawdę, ale może korzystać z ustawowych praw odmowy zeznań lub odmowy odpowiedzi na pytanie. Podejrzany ma prawo do obrońcy, prawo odmowy składania wyjaśnień oraz prawo odmowy odpowiedzi na poszczególne pytania.
W sprawach przedsiębiorców szczególne ryzyko pojawia się wtedy, gdy osoba formalnie wezwana jako świadek jest pytana o własne decyzje podatkowe, przepływy, faktury albo polecenia wydawane księgowości. Wtedy przed udzieleniem odpowiedzi trzeba pamiętać o prawie z art. 183 k.p.k., jeżeli odpowiedź mogłaby narazić świadka na odpowiedzialność karną lub karnoskarbową.
Najpierw ustal: w jakim charakterze zostałeś wezwany?
Na wezwaniu powinien być wskazany organ, sygnatura, termin, miejsce i charakter czynności. Nie wystarczy jednak sama nazwa urzędu. Ta sama jednostka KAS może prowadzić kontrolę podatkową, kontrolę celno-skarbową oraz postępowanie przygotowawcze KKS.
Jeżeli wezwanie nie jest jasne, warto ustalić telefonicznie jedynie kwestie organizacyjne i status procesowy, bez opowiadania całej historii sprawy. Rozmowa z pracownikiem organu nie powinna zastępować świadomego przygotowania do formalnej czynności.
Przesłuchanie świadka w KAS
Świadek ma obowiązek stawić się na wezwanie i co do zasady złożyć zeznania. Przed przesłuchaniem powinien zostać pouczony o odpowiedzialności za fałszywe zeznania. Odpowiedzi należy udzielać zgodnie z własną pamięcią – bez zgadywania, dopowiadania i przyjmowania za pewnik informacji zasłyszanych od innych osób.
Świadek powinien również rozróżniać fakty od własnych ocen. W sprawach księgowych bardzo często pytanie brzmi np. „czy wiedział Pan, że faktura była nierzetelna?”. Jeżeli świadek wie jedynie, że dokument został zakwestionowany dwa lata później przez urząd, nie powinien przedstawiać późniejszej wiedzy tak, jakby posiadał ją w chwili zdarzenia.
Prawo odmowy odpowiedzi – szczególnie ważne w KKS
Art. 183 § 1 k.p.k. pozwala świadkowi uchylić się od odpowiedzi na pytanie, jeżeli odpowiedź mogłaby narazić jego albo osobę dla niego najbliższą na odpowiedzialność za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe. To jeden z najważniejszych instrumentów ochrony osoby, która nie ma jeszcze zarzutów, ale widzi, że pytania zaczynają dotyczyć jej własnej roli.
Świadek nie musi tłumaczyć szczegółowo, jakie przestępstwo mógłby sobie przypisać – takie wymaganie pozbawiałoby przepis sensu. Powinien natomiast jasno oświadczyć, że w odniesieniu do konkretnego pytania korzysta z prawa odmowy odpowiedzi na podstawie art. 183 § 1 k.p.k.
Podejrzany ma prawo do milczenia
Jeżeli przedstawiono zarzuty, status procesowy jest zupełnie inny. Podejrzany nie ma obowiązku dowodzenia swojej niewinności ani udzielania odpowiedzi na pytania organu. Może odmówić składania wyjaśnień w całości albo odpowiadać tylko na wybrane pytania. Może również korzystać z obrońcy.
W sprawach finansowych decyzja o złożeniu wyjaśnień często wymaga wcześniejszej analizy dokumentów. Pamięć przedsiębiorcy może nie odtwarzać poprawnie dat faktur, przepływów i decyzji sprzed kilku lat, podczas gdy organ ma przed sobą pełne zestawienia. Złożenie szczegółowych wyjaśnień bez weryfikacji danych może prowadzić do niepotrzebnych sprzeczności.
Jak wygląda sama czynność?
Przesłuchujący ustala dane osobowe, poucza o prawach i obowiązkach, a następnie zadaje pytania dotyczące sprawy. Z czynności sporządza się protokół. Kluczowe jest jego dokładne przeczytanie przed podpisaniem. Protokół nie powinien zawierać uproszczeń zmieniających sens wypowiedzi, zwłaszcza w odniesieniu do takich słów jak „wiedziałem”, „podejrzewałem”, „zatwierdziłem” czy „poleciłem”.
Jeżeli zapis nie odpowiada wypowiedzi, należy żądać sprostowania albo uzupełnienia. Nie warto akceptować stwierdzenia „to tylko skrót, sens jest ten sam”, jeżeli skrót może później wpłynąć na ocenę świadomości lub zamiaru.
Czy można przyjść z adwokatem?
Podejrzany może korzystać z obrońcy. Świadek może ustanowić pełnomocnika, przy czym udział pełnomocnika podlega zasadom Kodeksu postępowania karnego. W sprawach, w których status świadka może się zmienić albo pytania dotyczą jego własnych decyzji gospodarczych, obecność profesjonalnego pełnomocnika jest szczególnie istotna.
Najczęstsze błędy podczas przesłuchania w KAS
- traktowanie rozmowy przed przesłuchaniem jako „nieformalnej” i opowiadanie całej sprawy poza protokołem;
- zgadywanie dat i kwot zamiast powiedzenia, że wymaga to sprawdzenia dokumentów;
- używanie kategorycznych słów, gdy pamięć jest niepewna;
- brak skorzystania z art. 183 k.p.k., mimo że pytanie dotyczy własnego potencjalnego czynu;
- podpisanie protokołu bez dokładnego przeczytania;
- kontaktowanie się po przesłuchaniu z innymi świadkami w celu „uzgodnienia wersji”;
- kasowanie korespondencji albo dokumentów po otrzymaniu wezwania.
Przykład – księgowa wezwana jako świadek
Księgowa zostaje wezwana w sprawie spółki. Początkowo pytania dotyczą obiegu dokumentów, ale później funkcjonariusz pyta: „Czy wiedząc, że usługi nie wykonano, ujęła Pani fakturę w JPK?”. Odpowiedź na takie pytanie może bezpośrednio dotyczyć własnej odpowiedzialności księgowej. Jeżeli istnieje realne ryzyko samoobciążenia, powinna rozważyć skorzystanie z art. 183 § 1 k.p.k. zamiast spontanicznie tłumaczyć własne zachowanie jako świadek.
Przykład – prezes jako podejrzany
Prezes otrzymuje zarzut dotyczący VAT za 18 miesięcy i od razu ma zostać przesłuchany. Nie zna jeszcze pełnej dokumentacji z kontroli. Może skorzystać z prawa odmowy wyjaśnień i po analizie akt przedstawić uporządkowane stanowisko wraz z dokumentami. Prawo do milczenia nie jest przyznaniem się do winy – jest elementem prawa do obrony.
Checklista przed przesłuchaniem w KAS
- Sprawdź sygnaturę i dokładny charakter wezwania.
- Ustal, czy występujesz jako świadek, podejrzany czy w innej roli.
- Zabezpiecz wezwanie, wcześniejsze pisma i dokumenty z kontroli.
- Przygotuj chronologię, ale nie ucz się „wersji” odpowiedzi.
- Zidentyfikuj pytania, które mogą dotyczyć Twojej własnej odpowiedzialności.
- Nie kasuj danych i nie kontaktuj się z innymi uczestnikami w celu uzgadniania zeznań.
- Podczas czynności oddzielaj to, co pamiętasz, od tego, co wnioskujesz.
- Przed podpisaniem przeczytaj protokół słowo po słowie i zgłoś poprawki.
FAQ – najczęstsze pytania
Czy muszę iść na wezwanie KAS?
Jeżeli zostałeś formalnie wezwany jako świadek lub podejrzany, co do zasady masz obowiązek stawić się. Prawo do milczenia podejrzanego nie jest prawem do ignorowania wezwania.
Czy jako świadek mogę odmówić odpowiedzi?
Tak, m.in. gdy odpowiedź mogłaby narazić Ciebie albo osobę najbliższą na odpowiedzialność za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe.
Czy podejrzany musi składać wyjaśnienia?
Nie. Może odmówić ich składania w całości lub odmówić odpowiedzi na poszczególne pytania.
Czy mogę powiedzieć, że nie pamiętam?
Tak, jeżeli rzeczywiście nie pamiętasz. Nie należy zgadywać ani rekonstruować faktów pod presją pytającego.
Czy mogę poprawić protokół?
Masz prawo żądać, aby protokół wiernie oddawał treść czynności. Nieścisłości należy zgłosić przed podpisaniem.
Czy KAS może zmienić mój status ze świadka na podejrzanego?
Jeżeli zgromadzony materiał uzasadni przedstawienie zarzutów, organ może przejść do postępowania przeciwko konkretnej osobie. Wtedy zmienia się zakres praw procesowych.
Czy adwokat może przygotować mnie do przesłuchania?
Tak. Przygotowanie polega na wyjaśnieniu praw, analizie dokumentów i ryzyk, a nie na tworzeniu nieprawdziwej wersji zdarzeń.
Czy powinienem zabierać wszystkie dokumenty do urzędu?
Tylko jeśli są wymagane albo po analizie uznasz, że ich przedłożenie jest zasadne. Przed przekazaniem obszernych zbiorów warto sprawdzić zakres żądania i znaczenie dokumentów.
Masz wezwanie na przesłuchanie do urzędu skarbowego lub urzędu celno-skarbowego? Prześlij je przed terminem. Ustalimy Twój status, ryzyka i sposób przygotowania do czynności.
Podstawy prawne i orzecznictwo
- Kodeks karny skarbowy – art. 113 oraz przepisy o postępowaniu przygotowawczym; Dz.U. 2025 poz. 633.
- Kodeks postępowania karnego – m.in. art. 175, 182–183 oraz przepisy dotyczące przesłuchania i protokołowania stosowane odpowiednio w KKS.
- Oficjalne pouczenia organów państwa dotyczące praw świadka i podejrzanego.
Stan prawny zweryfikowany na 24 sierpnia 2026 r. Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady prawnej w konkretnej sprawie.
