Wezwanie do prokuratury to dla prezesa spółki bardzo poważny sygnał. Może oznaczać zwykłe przesłuchanie w charakterze świadka, ale może też prowadzić do przedstawienia zarzutów i uzyskania statusu podejrzanego. W sprawach gospodarczych dotyczy to często decyzji zarządu, rozliczeń spółki, zaległości podatkowych, leasingów, faktur, inwestycji, relacji z wierzycielami albo konfliktu między wspólnikami.
Najgorsze, co może zrobić prezes, to pójść na przesłuchanie bez przygotowania i „wszystko wyjaśnić z pamięci”. Sprawy karne gospodarcze rzadko są proste. Zwykle opierają się na dokumentach: umowach, fakturach, przelewach, księgach, mailach, uchwałach, sprawozdaniach, zestawieniach finansowych i historii decyzji zarządu.
Dlatego pierwszym krokiem po otrzymaniu wezwania powinno być ustalenie, w jakim charakterze prezes został wezwany i czego może dotyczyć sprawa.
Najważniejsze informacje w skrócie
Jeżeli dane zebrane w śledztwie dostatecznie uzasadniają podejrzenie, że czyn popełniła określona osoba, sporządza się postanowienie o przedstawieniu zarzutów, ogłasza się je podejrzanemu i przesłuchuje go.
Podejrzany ma prawo do składania wyjaśnień, odmowy składania wyjaśnień albo odmowy odpowiedzi na poszczególne pytania. Przed pierwszym przesłuchaniem podejrzanego poucza się m.in. o tych prawach oraz o prawie do korzystania z pomocy obrońcy.
W sprawach prezesów spółek zarzuty mogą dotyczyć m.in. działania na szkodę spółki, oszustwa gospodarczego, pokrzywdzenia wierzycieli, niezłożenia wniosku o upadłość, przestępstw skarbowych, nierzetelnych ksiąg albo odpowiedzialności za faktury.
Świadek czy podejrzany — dlaczego to takie ważne?
Pierwsze pytanie brzmi: czy prezes został wezwany jako świadek, czy jako podejrzany?
Świadek ma obowiązek zeznawać prawdę, ale w określonych sytuacjach może odmówić odpowiedzi na pytanie, jeżeli odpowiedź mogłaby narazić jego lub osobę najbliższą na odpowiedzialność. Podejrzany ma natomiast prawo do obrony, w tym do odmowy składania wyjaśnień.
W praktyce problem polega na tym, że prezes może zostać najpierw wezwany jako świadek, a później — po zebraniu dodatkowych dokumentów — usłyszeć zarzuty. Dlatego nawet przesłuchanie w charakterze świadka powinno być traktowane poważnie, jeżeli sprawa dotyczy decyzji zarządu, finansów spółki albo sporów z wierzycielami.
Jakie zarzuty może usłyszeć prezes spółki?
W sprawach gospodarczych najczęściej pojawiają się następujące obszary ryzyka:
Działanie na szkodę spółki
Art. 296 k.k. dotyczy sytuacji, w której osoba zobowiązana do zajmowania się sprawami majątkowymi lub działalnością gospodarczą nadużywa uprawnień albo nie dopełnia obowiązków i wyrządza znaczną szkodę majątkową.
W praktyce zarzut może dotyczyć niekorzystnych umów, wyprowadzania majątku, finansowania podmiotów powiązanych, braku nadzoru nad finansami albo decyzji inwestycyjnych.
Oszustwo gospodarcze
Art. 286 k.k. może pojawić się, gdy organ twierdzi, że spółka lub jej zarząd wprowadził kontrahenta w błąd i doprowadził go do niekorzystnego rozporządzenia mieniem. W obronie kluczowe jest wykazanie, czy istniał zamiar oszustwa już w chwili zawierania umowy.
Pokrzywdzenie wierzycieli
Art. 300–302 k.k. mogą mieć znaczenie, gdy spółka miała problemy finansowe, a organ bada, czy nie doszło do ukrywania majątku, wyprowadzania środków albo wybiórczego spłacania wierzycieli.
Niezłożenie wniosku o upadłość
Art. 586 k.s.h. dotyczy członka zarządu albo likwidatora, który nie zgłasza wniosku o upadłość mimo powstania warunków uzasadniających upadłość spółki.
Przestępstwa i wykroczenia skarbowe
KKS może mieć znaczenie przy zaległościach podatkowych, nierzetelnych deklaracjach, niewpłaceniu podatku pobranego jako płatnik, nierzetelnych księgach albo fakturach.
Co zrobić po otrzymaniu wezwania?
Najpierw trzeba spokojnie przeczytać wezwanie i ustalić:
- kto wzywa,
- na kiedy,
- w jakim charakterze,
- czy wskazano sygnaturę sprawy,
- czy wskazano kwalifikację prawną,
- czy chodzi o prokuraturę, policję, KAS czy inny organ,
- czy należy zabrać dokumenty,
- czy wezwanie dotyczy konkretnego okresu albo zdarzenia.
Następnie warto przygotować oś czasu sprawy. W sprawach gospodarczych pamięć bywa zawodna, a dokumenty są ważniejsze niż ogólne przekonanie, że „wszystko było dobrze”.
Jakie dokumenty przygotować?
W zależności od sprawy warto zebrać:
- umowę spółki,
- uchwały zarządu i wspólników,
- zakresy obowiązków członków zarządu,
- pełnomocnictwa,
- umowy z kontrahentami,
- faktury,
- przelewy,
- wyciągi bankowe,
- księgi rachunkowe,
- deklaracje podatkowe,
- korespondencję z księgowością,
- korespondencję z wierzycielami,
- dokumenty leasingowe,
- dokumenty dotyczące windykacji,
- dokumenty potwierdzające realne wykonanie usług,
- dowody działań naprawczych,
- dowody poszukiwania finansowania,
- dokumenty dotyczące upadłości lub restrukturyzacji.
Jeżeli sprawa dotyczy kryzysu finansowego spółki, kluczowa jest miesięczna tabela: przychody, koszty, wpływy, zobowiązania, zaległości, spłaty, zdarzenia nadzwyczajne i data utraty płynności.
Czego nie robić przed przesłuchaniem?
Prezes nie powinien:
- iść na przesłuchanie bez przygotowania,
- składać obszernych wyjaśnień „z głowy”,
- zgadywać dat i kwot,
- obciążać innych osób bez dokumentów,
- podpisywać protokołu bez przeczytania,
- lekceważyć prawa do odmowy odpowiedzi,
- zakładać, że „prokurator wszystko zrozumie”,
- usuwać maili, dokumentów albo wiadomości,
- tworzyć dokumentów po fakcie,
- kontaktować się z potencjalnymi świadkami w sposób, który może zostać źle odczytany.
Najbezpieczniej jest najpierw poznać zakres sprawy, uporządkować dokumenty i dopiero wtedy zdecydować, czy składać wyjaśnienia, a jeśli tak — w jakim zakresie.
Jak wygląda dobra linia obrony prezesa?
Dobra linia obrony nie polega wyłącznie na zaprzeczaniu. W sprawach gospodarczych trzeba pokazać kontekst biznesowy.
Najczęstsze argumenty obronne to:
- spółka prowadziła realną działalność,
- transakcje miały gospodarcze uzasadnienie,
- decyzje były podejmowane na podstawie dostępnych danych,
- zarząd działał w zaufaniu do księgowości, doradców albo osób operacyjnych,
- nie było zamiaru oszustwa,
- nie było wyprowadzenia majątku,
- nie było korzyści osobistej,
- problemy wynikały z utraty płynności, awarii, braku zapłaty od kontrahentów albo blokady rachunku,
- po wykryciu problemu podjęto działania naprawcze.
Przykład praktyczny
Prezes spółki transportowej otrzymuje wezwanie do prokuratury w sprawie dotyczącej zaległości, leasingów i rozliczeń księgowych. Spółka miała wysokie przychody, flotę pojazdów, kierowców i kontrakty, ale równocześnie bardzo wysokie koszty stałe. Po awariach pojazdów, opóźnieniach płatniczych kontrahentów i zajęciu rachunku przez urząd skarbowy spółka traci płynność.
W takiej sprawie prezes nie powinien ograniczać się do zdania: „firma miała problemy, ale chciałem dobrze”. Trzeba pokazać dokumenty: faktury, wpływy, koszty, leasingi, naprawy, korespondencję z wierzycielami, działania naprawcze i moment, w którym realnie powstała trwała niewypłacalność.
Jak kancelaria może pomóc?
Kancelaria może pomóc przez:
- analizę wezwania,
- ustalenie statusu procesowego,
- przygotowanie do przesłuchania,
- udział obrońcy w czynności,
- analizę dokumentów,
- przygotowanie linii obrony,
- przygotowanie wniosków dowodowych,
- ocenę ryzyka karnego i KKS,
- kontakt z organami,
- ochronę przed pochopnymi wyjaśnieniami.
FAQ
Czy prezes musi składać wyjaśnienia?
Podejrzany ma prawo odmówić składania wyjaśnień albo odpowiedzi na pytania. Decyzję trzeba podjąć po analizie sprawy.
Czy wezwanie do prokuratury oznacza zarzuty?
Nie zawsze. Prezes może być wezwany jako świadek, osoba podejrzewana albo podejrzany. Trzeba sprawdzić treść wezwania.
Czy można iść z adwokatem?
Tak. W sprawach gospodarczych udział obrońcy lub pełnomocnika często ma bardzo duże znaczenie.
Czy warto przygotować dokumenty przed przesłuchaniem?
Tak. W sprawach gospodarczych dokumenty są podstawą obrony. Bez nich łatwo złożyć nieprecyzyjne wyjaśnienia.
Podsumowanie
Wezwanie prezesa spółki do prokuratury wymaga natychmiastowego uporządkowania dokumentów i strategii. W sprawach gospodarczych nie wystarczy mówić, że decyzje były racjonalne. Trzeba to pokazać na faktach, datach, przepływach i dokumentach.
Jeżeli jako prezes spółki otrzymałeś wezwanie do prokuratury albo obawiasz się zarzutów w sprawie gospodarczej, skontaktuj się z kancelarią. Przygotujemy Cię do przesłuchania, przeanalizujemy dokumenty i pomożemy zbudować linię obrony.
Autor artykułu
Kacper Ciszek
Aplikant adwokacki
